Słownik pojęć diagnostycznych: Od CRP po Zonulinę – co musisz wiedzieć?

W dietetyce klinicznej markery diagnostyczne działają jak wiarygodny kompas – pozwalają zajrzeć pod powierzchnię objawów i zrozumieć rzeczywiste procesy zachodzące w organizmie. CRP, zonulina, kalprotektyna – te nazwy pojawiają się w wynikach badań coraz częściej, ale ich prawidłowa interpretacja wymaga czegoś więcej niż tylko porównania z zakresami referencyjnymi. Stwórzmy więc praktyczny przewodnik po wskaźnikach, które realnie wspierają diagnostykę i personalizację diet w schorzeniach takich jak SIBO czy Hashimoto.

CRP – Podstawowy marker zapalny w praktyce dietetycznej

Białko C-reaktywne powstaje w wątrobie jako odpowiedź na infekcje, urazy czy przewlekłe procesy zapalne. W dietoterapii jego monitorowanie pokazuje, czy zastosowana interwencja żywieniowa przynosi oczekiwane rezultaty – szczególnie przy przewlekłych zapaleniach jelit czy chorobach autoimmunologicznych [Mayo Clinic].

Interpretacja wartości:

• <5 mg/L – brak istotnego zapalenia,
• 5-10 mg/L – lekki stan zapalny wymagający obserwacji,
• >10 mg/L – znaczące zapalenie wymagające interwencji [MP Pacjent, Diag.pl].

W kontekście SIBO obserwacja CRP przed i po zastosowaniu diety low FODMAP daje obiektywny obraz postępów terapii. Trzeba jednak pamiętać, że podwyższone wartości mogą sygnalizować nie tylko bakteryjny przerost, ale również towarzyszące zapalenie błony śluzowej jelit.

Protip: Zawsze konfrontuj wyniki z wartościami referencyjnymi konkretnego laboratorium – metody pomiaru się różnią, a co za tym idzie, także normy [Lab Tests Online].

OB i kalprotektyna – Dwugłos w diagnostyce jelitowej

Odczyn Biernackiego, choć mniej specyficzny od CRP, nadal sprawdza się jako tani test przesiewowy mierzący szybkość opadania erytrocytów. Normy wynoszą do 20 mm/h u kobiet i do 15 mm/h u mężczyzn [MP Pacjent]. OB reaguje szczególnie wyraźnie na anemię oraz przewlekłe stany zapalne.

Kalprotektyna kałowa to z kolei białko uwalniane przez neutrofile w jelitach – nieoceniony wskaźnik przy diagnostyce IBD (choroby Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejącego zapalenia jelita grubego) i SIBO. Badanie jest nieinwazyjne, a w Polsce refundowane przy podejrzeniu IBD [NFZ].

Normy kalprotektyny:

• <50 µg/g – prawidłowe,
• 50-200 µg/g – wynik wątpliwy, konieczna obserwacja,
• >200 µg/g – aktywne zapalenie jelit [Czytelnia Medyczna].

Zestawienie OB z CRP i kalprotektyną tworzy kompletniejszy obraz diagnostyczny – pierwsze dwa wskaźniki sygnalizują ogólnoustrojowe zapalenie, podczas gdy kalprotektyna precyzyjnie lokalizuje problem w jelitach.

Testy IgG na antygeny pokarmowe – Kontrowersje i praktyka

Testy wykrywające przeciwciała IgG identyfikują opóźnione reakcje immunologiczne na pokarmy. W dietetyce funkcjonalnej stosuje się je przy zespole jelita drażliwego czy Hashimoto [Food Sensitivity Test, Imupro]. Choć nie stanowią złotego standardu, mogą wartościowo uzupełnić wywiad żywieniowy.

Skala interpretacji:

• niskie IgG (<20 U/ml) → tolerancja produktu,
• średnie (20-50 U/ml) → obserwacja reakcji,
• wysokie (>50 U/ml) → eliminacja na 3 miesiące z ponowną oceną [Alab].

Najczęściej badane antygeny obejmują: mleko krowie, jaja, pszenicę, soję, orzechy. Pamiętajmy jednak, że podwyższone IgG może oznaczać zarówno wrażliwość, jak i zwykłą ekspozycję na dany pokarm bez żadnych objawów klinicznych. Dlatego kluczowe jest łączenie wyników testów z dokładnym dziennikiem objawów.

Protip: Używaj testów IgG razem z 7-dniowym dziennikiem żywieniowym – unikniesz fałszywych alarmów i nieuzasadnionej eliminacji produktów [Food Sensitivity Test].

💡 Prompt AI: Twój asystent w interpretacji wyników

Skopiuj i wklej do ChatGPT, Gemini lub Perplexity, aby uzyskać spersonalizowaną interpretację swoich wyników:

Jestem pacjentem z [NAZWA JEDNOSTKI CHOROBOWEJ, np. SIBO/Hashimoto]. Moje wyniki badań to:
- CRP: [WARTOŚĆ] mg/L
- Kalprotektyna: [WARTOŚĆ] µg/g
- Zonulina: [WARTOŚĆ] ng/ml
- IgG przeciw [NAZWA PRODUKTU]: [WARTOŚĆ] U/ml

Na podstawie tych wyników zaproponuj mi:
1. Możliwą interpretację zdrowotną
2. Sugestie dotyczące modyfikacji diety
3. Dodatkowe badania do rozważenia z dietetykiem

Pamiętaj, że to tylko wstępna analiza – finalne wnioski ustalam z moim dietetykiem klinicznym.

Wypełnij zmienne i wykorzystaj odpowiedź jako bazę do konsultacji z dietetykiem. Możesz też przetestować nasze narzędzia dostępne na narzedzia lub skorzystać z kalkulatorów branżowych kalkulatory.

Zonulina – Kluczowy gracz w zespole „nieszczelnego jelita”

Zonulina reguluje szczelność połączeń między komórkami nabłonka jelitowego. Gdy jej poziom wzrasta, dochodzi do zjawiska określanego jako „leaky gut” – nieszczelności bariery jelitowej, która pozwala nieprzyswojonej żywności i bakteriom przenikać do krwiobiegu [NCBI, Zonulin Portal].

Badana w surowicy lub kale, przyjmuje normę poniżej 30 ng/ml. Wartości podwyższone obserwujemy w:

• celiakii,
• chorobach autoimmunologicznych (u 70% pacjentów z autoimmunologią zonulina jest podwyższona [Journal of Gastroenterology, 2020]),
• SIBO,
• zespole jelita drażliwego.

Dieta bezglutenowa, suplementacja L-glutaminą czy kolagen mogą wspierać normalizację zonuliny, choć kluczowa pozostaje eliminacja pierwotnej przyczyny, na przykład przerostu bakteryjnego [PubMed].

Porównanie markerów – Który wybrać w praktyce?

Protip: Nie zlecaj wszystkich markerów jednocześnie – przy podejrzeniu SIBO zacznij od CRP + zonulina, a kalprotektynę dodaj, gdy występują objawy jelitowe [Dietetyka Szuflada].

Praktyczne wskazówki przed badaniami

Wiarygodność wyników zależy od właściwego przygotowania:

• 12-godzinny post przed pobraniem krwi na CRP i OB,
• unikaj niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NSAID) przez 2 tygodnie przed testem,
• kał na kalprotektynę zbieraj według instrukcji laboratorium (zazwyczaj próbka poranna, bez kontaktu z wodą),
• wstrzymaj probiotyki na 7 dni przed badaniem zonuliny – mogą fałszywie obniżyć wynik.

Warto wiedzieć, że 40% populacji ma podwyższone markery zapalne jelit [WHO, 2023] – co pokazuje skalę problemu i potrzebę świadomej diagnostyki.

Interpretacja wyników – Kiedy do dietetyka?

Podwyższone markery to sygnał do pogłębionej analizy. Kombinacja CRP >10 mg/L oraz zonulina >30 ng/ml może sugerować aktywne zapalenie z naruszoną barierą jelitową. W takim przypadku protokół dietetyczny często obejmuje:

• dietę eliminacyjną (z IgG jako wskazówką),
• low FODMAP przy SIBO,
• wsparcie L-glutaminą i kolagenem,
• reintrodukcję pokarmów po 8-12 tygodniach z ponowną oceną markerów.

Protip: Integruj badania laboratoryjne z testami oddechowymi na SIBO czy przeciwciałami anty-TPO w Hashimoto – kompletny obraz diagnostyczny to fundament skutecznej terapii [Centrum Natura Blog SIBO].

Markery diagnostyczne od CRP po zonulinę to konkretne narzędzia wspierające precyzyjną dietoterapię, nie tajemnicze skróty. Właściwie zinterpretowane – w kontekście objawów i wywiadu żywieniowego – pozwalają personalizować interwencje, monitorować postępy i unikać ślepych zaułków. Pamiętaj: wyniki to punkt wyjścia do rozmowy z dietetykiem klinicznym, nie wyrok.

Redakcja

Specjalistyczny portal dietetyki centrum-natura.pl. Koncentrujemy się na praktycznej dietoterapii i wsparciu żywieniowym w konkretnych jednostkach chorobowych (m.in. SIBO, Hashimoto).